Психолог од Харвард со години ги проучувал срамежливите деца: Открил што родителите никогаш не треба да прават
Зошто некои деца се срамежливи и повлечени, додека други лесно се спријателуваат и воспоставуваат контакти? Психологот од Харвард, Џером Каган, со години го проучувал темпераментот на децата и дошол до интересни заклучоци за потеклото на срамежливоста, нејзините промени во текот на растењето и како родителите можат да им помогнат на срамежливите деца.
На почетокот на својата кариера, Каган верувал дека околината игра клучна улога во обликувањето на однесувањето на децата. Сепак, неговото истражување покажало дека вродените биолошки разлики исто така имаат значително влијание врз темпераментот.
Срамежливоста може да се препознае веќе кај бебињата
Кон крајот на седумдесеттите години од минатиот век, Каган започнал истражување во кое ги следел реакциите на бебињата на непознати ситуации и стимули.
Истражувачите набљудувале како четиримесечните бебиња реагираат на нови играчки, непозната околина и други промени.
Се покажа дека некои бебиња реагираа бурно, плачејќи и интензивно движејќи ги рацете и нозете, додека други останаа релативно мирни.
Врз основа на овие реакции, децата беа поделени во две групи – високо реактивни и ниско реактивни.
Долгорочното следење покажа дека децата кои како бебиња биле исклучително чувствителни на нови стимули почесто развивале срамежливост и воздржаност во непознати социјални ситуации.
Каган заклучил дека срамежливоста може да има биолошка основа, поврзана со начинот на кој функционира нервниот систем и активноста на амигдалата, дел од мозокот вклучен во обработката на стравот и емоционалните реакции.
Срамежливото дете не мора да стане срамежлив возрасен
Едно од најважните откритија беше дека срамежливоста не е непроменлива особина.
Иако темпераментот има биолошка основа, искуствата и околината можат значително да влијаат на начинот на кој се манифестира.
Каган проценил дека од десет екстремно срамежливи едногодишни деца, само три би останале подеднакво срамежливи во адолесценцијата.
Подоцнежните истражувања покажаа дека многу испитаници, кои биле екстремно повлечени во раното детство, развиле самодоверба и социјални вештини како што растеле.
Интересно е што скенирањата на мозокот на некои од овие испитаници во зрелоста сè уште покажаа зголемена активност на амигдалата.
Ова укажува дека луѓето можат да научат успешно да се справат со својата вродена чувствителност, дури и кога нивните физиолошки реакции остануваат истакнати.
Најголемата грешка што ја прават родителите
Каган особено предупредуваше за грешката што родителите и наставниците често ја прават во однос на срамежливите деца – прекумерно инсистирање на дружење и вклучување во ситуации во кои детето се чувствува непријатно.
Принудувањето дете да разговара со непознати или да учествува во групни активности може да има спротивен ефект.
Наместо тоа, тој препорача постепено воведување во нови ситуации и нежно охрабрување за развивање социјални вештини.
На пример, дете кое се плаши да оди на училиште може однапред да се сретне со наставникот, да ја разгледа училницата и постепено да се навикне на новата средина.
Важно е да се разбере дека повлечените деца не се нужно тврдоглави или несоцијални. Нивниот нервен систем може посилно да реагира на ситуации кои не се проблем за другите деца.
Дали постои врска помеѓу срамежливоста и бојата на очите?
За време на истражувањето, Каган забележал уште еден необичен феномен – меѓу срамежливите деца што ги следел, имало повеќе синооки.
Тој претпоставил дека одредени генетски фактори може да бидат поврзани и со бојата на очите и со чувствителноста на нервниот систем.
Сепак, подоцнежните истражувања не потврдија јасна врска помеѓу бојата на очите и срамежливоста.
Каган, исто така, забележал дека некои екстремно повлечени деца имале почести алергиски тегоби, како што се поленска треска и егзема, кои ги поврзал со физиолошки реакции на стрес.
Сепак, ваквите набљудувања не значат дека физичкиот изглед или здравствените карактеристики можат со сигурност да го предвидат темпераментот на една личност.
Истражувањето на Каган покажа дека вродениот темперамент не го одредува целосно тоа што ќе стане една личност. Со поддршка, трпение и соодветни искуства, срамежливите деца можат да развијат самодоверба и да научат успешно да се снајдат во социјални ситуации.
