Зголемени тромбоцити: Кога се причина за загриженост?
Зголемениот број на тромбоцити, или тромбоцитоза, е релативно чест наод во крвната слика. Во повеќето случаи, тоа е минлива реакција на телото на друга состојба, како што се инфекција, воспаление или недостаток на железо.
Меѓутоа, ако тромбоцитозата перзистира или нема јасна причина за неа, потребно е да се спроведат дополнителни дијагностички тестови.
Тромбоцити – улога во згрутчувањето на крвта
Тромбоцитите или тромбоцитите се мали крвни клетки кои се произведуваат во коскената срцевина и играат многу важна улога во запирањето на крварењето. Кога е повреден крвен сад, тромбоцитите се активираат, се врзуваат за местото на оштетување и се поврзуваат едни со други, создавајќи го почетниот тромбоцитен чеп, пишува д-р Никола Вукосављевиќ за Стетоскоп .
Во исто време, тие учествуваат во активирањето на други механизми на коагулација, со што формираат стабилен згрутчувач на крв. Затоа, намален или зголемен број на тромбоцити, како и нарушување на нивната функција, може да бидат поврзани со тенденција кон крварење или тромбоза.
Тромбоцитозата кај возрасни обично се смета за број на тромбоцити над 450 × 10⁹/L.
Зголемени тромбоцити: најчести причини за тромбоцитоза
Зголемените тромбоцити може да се појават од различни причини. Најчесто, станува збор за секундарна или реактивна тромбоцитоза, кога коскената срцевина произведува повеќе тромбоцити како одговор на различни процеси во телото.
Чести причини се акутни и хронични инфекции, воспалителни заболувања, недостаток на железо, крварење, закрепнување по операција или голем физички стрес, како и одредени малигни заболувања. Зголемен број на тромбоцити може да се појави и кај луѓе на кои им е отстранета слезината.
Поретко, причината е нарушување на самата коскена срцевина, односно една од миелопролиферативните неоплазми, меѓу кои најпозната е есенцијалната тромбоцитемија.
Реактивна тромбоцитоза кај инфекции, воспаленија и недостаток на железо
За време на инфекција или воспаление, телото создава бројни воспалителни медијатори кои, меѓу другото, можат да ја стимулираат коскената срцевина да произведува повеќе тромбоцити. Затоа, не е невообичаено да се регистрира минливо зголемување на бројот на тромбоцити заедно со покачени вредности на CRP или други знаци на инфекција.
Сличен наод често се забележува кај недостаток на железо, особено кога е изразен или трае долго време. Важно е да се нагласи дека недостатокот на железо може да постои дури и пред развојот на изразена анемија, па затоа во случај на необјаснета тромбоцитоза често е потребно да се провери феритинот и другите индикатори за статусот на железото.
Кога основната причина ќе се излечи или недостатокот на железо ќе се корегира, бројот на тромбоцити обично постепено се враќа во нормални граници.
Кога тромбоцитозата може да укаже на заболување на коскената срцевина?
Доколку покачените тромбоцити се појават истовремено со инфекција, воспалителен процес, недостаток на железо, по операција или во некоја друга јасно препознатлива состојба, најчесто станува збор за реактивна тромбоцитоза.
Заболувањето на коскената срцевина е посомневано кога тромбоцитозата е долготрајна и необјаснета, кога перзистира дури и по отстранувањето на можна реактивна причина или кога има други промени во крвната слика, зголемена слезина, претходни тромбози или карактеристични симптоми.
Во таква ситуација, хематологот може да го земе предвид постоењето на миелопролиферативна неоплазма и да спроведе насочена дијагностика.
Дали високиот број на тромбоцити автоматски значи зголемен ризик од тромбоза?
„Не. Само бројот на тромбоцити не е доволен за да се процени ризикот од тромбоза“, нагласува специјалистот. Д-р мед. Никола Вукосављевиќ.
Кај реактивна тромбоцитоза, ризикот е обично значително помал отколку кај одредени миелопролиферативни заболувања. Дури и кај есенцијална тромбоцитемија, ризикот не се проценува само врз основа на вредноста на тромбоцитите, туку се земаат предвид возраста на пациентот, претходната тромбоза, присуството на одредени мутации, кардиоваскуларните фактори на ризик и други карактеристики на болеста.
Интересно е што екстремно високиот број на тромбоцити кај одредени миелопролиферативни заболувања може да биде поврзан со зголемен ризик од крварење, меѓу другото поради развој на стекнато нарушување на фон Вилебрандовиот фактор, поради неговото врзување за голем број тромбоцити и последователно отстранување од циркулацијата. Најчесто се разгледува кога тромбоцитите се >1000 × 10⁹/L, а ризикот се зголемува особено со вредности >1500 × 10⁹/L. Затоа, високиот број на тромбоцити не треба да се толкува изолирано, ниту пак треба да се започне со аспирин или друга терапија по сопствена иницијатива.
Дијагностика на тромбоцитоза: какви анализи се вршат?
Дијагнозата зависи од нивото на тромбоцити, времетраењето на промената, остатокот од крвната слика, симптомите и претходните болести на пациентот.
Најчесто, прво се повторува комплетна крвна слика и се анализира периферна крвна размаска. Може да се проверат воспалителни параметри како што е CRP, како и феритин и други индикатори за метаболизмот на железото, за да се исклучат најчестите причини за реактивна тромбоцитоза.
Доколку тромбоцитозата перзистира без јасно објаснување, хематологот може да препише молекуларни тестови, најчесто JAK2 V617F, CALR и MPL, а во одредени ситуации и дополнителни молекуларни анализи. Потребен е абдоминален ултразвук за да се потврди присуството на зголемена слезина (спленомегалија). Биопсијата на коскената срцевина е клучна за дефинитивна дијагноза и диференцијација на миелопролиферативни заболувања.
Затоа, не е потребно секој пациент со покачен број на тромбоцити веднаш да се подложи на обемна хематолошка дијагностика. Првиот чекор е да се утврди дали наодот е минлив и дали постои едноставно објаснување за него.
Кога треба да се консултирате со хематолог поради тромбоцитоза?
Изолирана, случајно откриена тромбоцитоза кај лице кое нема никакви тегоби не е причина за итен преглед од хематолог во повеќето случаи. Таквиот наод обично бара последователна крвна слика и планирана евалуација на можните причини.
Изразената или прогресивна тромбоцитоза бара побрза хематолошка евалуација, особено ако нема очигледна реактивна причина или се присутни дополнителни абнормалности во крвната слика.
Од друга страна, потребна е итна медицинска евалуација ако тромбоцитозата е придружена со симптоми кои можат да укажуваат на тромбоза или сериозно крварење – ненадејна слабост или вкочанетост на едната страна од телото, нарушување на говорот или видот, силна болка во градите, отежнато дишење, ненадејна болна и отечена нога, тромбоза на порталниот венски систем или значително спонтано крварење.
Затоа, со покачени тромбоцити, најважно е да не се набљудува само една нумеричка вредност, туку целиот пациент – времетраење на тромбоцитозата, други лабораториски наоди, симптоми и можни причини.
